احمد بن داوود بن سعید فزاری جرجانی
فقيه، متکلّم، محدّث و راوي موثّق شيعي قرن سوم هجري قمري، مکنّي به ابويحيي و از ياران امام حسن عسكري(علیه السّلام) بوده است.
شرح حال
نسبش به فزارة بن ذبیان از غطفان ميرسد.[۱] تاريخ ولادت و وفات وي مانند ديگر جزئيات زندگياش روشن نيست.
اين فقيه و محدّث و متكلّم برجستة شيعي، هم دورة امام جواد و علی بن محمد الهادی(علیهما السّلام) بوده و در نیشابور عراق ميزيسته است.
او نخست بر مذهب اهل حدیث (تسنن) بود؛ امّا پس از چندي به تشیع گراييد. برخي جرجاني را از اصحاب امام محمّدتقي جواد(علیه السّلام) (220ه .ق.) دانستهاند؛[۲][۳] امّا شیخ طوسی يک بار او را از اصحاب امام هادي(علیه السّلام) با نام ابويحيي جرجاني به شمار آورده[۴] و بار ديگر نام وي را در زمرة آناني که از امامي روايت نکردهاند، ذکر کرده است.[۵]
بنا بر روايات، در دورة حکومت محمّد بن طاهر خزاعي، امير خراسان (متوفّاي ح 298ه .ق.)، محمّد بن يحيي رازي، ابن بَغَوي و ابراهيم بن صالح از فقهاي سنّي آن دوره، نزد امير شکايت بردند که جرجاني حديثي را که محمّد بن يحيي از عمر بن خطّاب نقل کرده است، به عمر بن شاکر نسبت داده و به خليفة دوم مسلمانان اهانت روا داشته است. در پي آن، محمّد بن طاهر دستور داد جرجاني را شکنجه کنند و به دار کشند. سرانجام وي در حضور فقها براي اثبات ادّعايش دو شاهد معرّفي کرد که تنها يکي از آنان شهادت داد و شاهد ديگر، ابوعبدالله مروزي، به سبب حضور محمّد بن يحيي، حقيقت را کتمان کرد؛[۶]
امّا میرداماد بر آن است که اين شخص ابوعبدالله بزوفری بود؛ زيرا ابوعبدالله مروزی در 405ه .ق. وفات يافته است؛ از اينرو نميتواند معاصر جرجاني باشد.[۷]
البتّه پس از آن مجلس، فرد ديگري که جرجاني را ميشناخت، بر صدق اين مدّعا گواهي داد و جرجاني از مجازات رهايي يافت.[۸]
اساتيد و مشايخ
فضل بن شاذان از اساتيد وي بوده است.
آثار
از آثار وي که بيشتر در رد حشویه و فنون احتجاجات بر ضدّ مخالفان است، جز نامي باقي نمانده است: استنباط الحشويّة، الاوائل، التّسوية که در آن به خطاي کساني ميپردازد که ازدواج عرب را با موالی تحريم ميکنند، التّفويض، خلاف عمر برواية الحشويّة، الرّد علي الاخبار الکاذبة، الرّد علي الحنبلي، الرّد علي الشجري، طلاق المجنون، الغوغاء من اصناف الامة من المرجئة و القدرية و الخوارج، كتاب الصهاكي في فضائح الحشوية، في نکاح السّکران، المتعة و الرّجعة و المسح علي الخفين و طلاق المتعة، محنة النائبة، که به وصف مذاهب حشویه و فضايح آنان ميپردازد، مفاخر البکرية و العمرية و مناظرة الشّيعي و المرجئي، که دربارة كتاب الصهاكي مسح بر کفش به هنگام وضو است.[۹]
پانویس
- ↑ طرائف المقال، سيّدعلي اصغر بروجردي، ج 2، ص 187.
- ↑ مناقب آل ابيطالبb، محمّد بن علي بن شهر آشوب مازندراني، ج 3، ص 488.
- ↑ بحار الانوار، محمّدباقر مجلسي، ج 50، ص 106.
- ↑ رجال الطّوسي، محمّد بن حسن طوسي، ج 1، ص 426.
- ↑ رجال الطّوسي، محمّد بن حسن طوسي، ج 1، ص 456.
- ↑ الفهرست، محمّد بن حسن طوسي، ج 1، صص 80-81.
- ↑ الرواشح السماوية، محمّدباقر ميرداماد، ج 1، صص 79-80.
- ↑ الفهرست، محمّد بن حسن طوسي، ج 1، ص 81.
- ↑ الفهرست، محمّد بن حسن طوسي، ج 1، ص 81.
منابع
- بحار الانوار، محمّدباقر مجلسي، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1403ه .ق.
- «جرجاني، ابويحيي»، سميّه ربيعي، دانشنامة بزرگ اسلامي، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامي، 1367ه .ش.
- رجال الطّوسي، محمّد بن حسن طوسي، به کوشش محمّدصادق بحرالعلوم، نجف، 1381ه .ق.
- الرواشح السماوية، محمّدباقر ميرداماد، قم, [بينا]، 1405ه .ق.
- طرائف المقال، سيّدعلي اصغر بروجردي، به کوشش مهدي رجايي، قم، [بينا]، 1410ه .ق.
- الفهرست، محمّد بن حسن طوسي، به کوشش جواد قيّومي، قم، [بينا]، 1417ه .ق.
- مناقب آل ابيطالب(علیهم السّلام)، محمّد بن علي بن شهر آشوب مازندراني، نجف، [بينا]، 1375ه .ق.
- ويکي فقه، به نشاني fa.wikifeqh.ir