اسماعیل بن مهران بن محمّد بن زید سکونی کوفی
راوی و عالم قرن دوم و سوم هجری قمری، مکنّی به ابویعقوب و از اصحاب امام رضا(علیه السّلام) است.
شرح حال
ابویعقوب از مَوالیان و در کوفه سکونت داشته است. او از اصحاب امام رضا(علیه السّلام) به شمار میرفته، ایشان را ملاقات و از آن بزرگوار حدیث نقل میکرده است. برخی گفتهاند که او از اصحاب امام صادق (علیه السّلام) نیز محسوب میشده و از امام جواد(علیه السّلام) هم حدیث نقل کرده است.
جایگاه و مقام علمی
سکونی از دانشمندان جلیل القدر شیعه، از راویان موثّق و مورد اعتماد، فردی خیّر و فاضل بود و کتابهای بسیاری داشت. بعضی او را به غلو متّهم نموده و گفتهاند که چون از افراد ضعیف روایت نقل میکرد، قابل اعتماد نیست، امّا محمد بن مسعود عیاشی گفته است: «اخبار دروغ به او نسبت میدهند، او مردی با تقوا و فاضل و نیکوکار بود و در نقل اخبار و روایات هم از ثقات میباشد و اکثر بزرگان او را توثیق کردهاند.»
نجاشی نیز در رجال نجاشی خود نام او را ذکر میکند و میگوید:
«اسماعیل بن مهران سکونی مکنّی به ابویعقوب از محدّثان کوفه میباشد. او در نقل حدیث ثقه و مورد اطمینان است. او گروهی از یاران امام صادق(علیه السّلام) را درک و از آنان روایت کرده است.»
شیخ کشی هم میگوید:
«او از راویان امام رضا(علیه السّلام) نیز به شمار میرود و کتابهایی هم نوشته که یکی از آنها اهلیلجه، ملاحم و کتاب خطب امیرالمؤمنین(علیه السّلام) است.»
علامه حلی در خلاصة الاقوال میگوید:
«اسماعیل بن مهران از ثقات روات و مورد اعتماد میباشد.»
ابن غضائری گفته است:
«حدیثهای او منقّح نشده، روایات ضعیف و صحیح به هم آمیخته است، او از راویان ضعیف اخذ حدیث کرده و روایات او را باید به عنوان شاهد استخراج کرد.»
علّامه میگوید:
« من به روایات او اعتماد دارم؛ زیرا شیخ طوسی و نجاشی او را توثیق کردهاند.»
ابن حجر عسقلانی نیز گفته است:
«اسماعیل بن مهران کوفی از مصنّفان شیعه است.»
اساتید و مشایخ
چنانکه گفته شد سکونی از اصحاب امام رضا(علیه السّلام) بوده و از آن بزرگوار حدیث نقل میکرد و به گفتة برخی او از اصحاب امام صادق(علیه السّلام) نیز محسوب میشده و از امام جواد(علیه السّلام) هم حدیث نقل کرده است. همچنین سکونی از افرادی چون مالک بن عطیه احمسی حدیث نقل کرده است.
شاگردان و راویان
افرادی چون علی بن حسن بن فضال و سلمه بن خطاب از او حدیث نقل میکردند.
آثار
از جمله آثار مهمّ سکونی، کتاب الملاحم، ثواب القرآن، خطب امیرالمؤمنین، الاهلیلجه، النوادر، صفة المؤمن و الفاجر، العلل و اصل میباشد.
منابع
- «ابویعقوب اسماعیل بن مهران سکونی.»، دانشنامة بزرگ اسلامی، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۶۷ه .ش.،
- اختیار معرفة الرّجال (تلخیص کتاب رجال، محمّد بن عمر کشّی)، محمّد بن حسن طوسی، تحقیق حسن مصطفوی، مشهد، دانشگاه مشهد، چاپ اوّل، 1409ه .ق.
- اعيان الشّيعة، سیّد محسن امين عاملي، تحقیق سیّد حسن امین، بیروت، دار التّعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ه .ق.
- تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، قم، مؤسّسة آل البیت(علیهم السّلام) لإحیاء التراث.
- جامع الرّواة و ازاحة الاشتباهات عن الطّرق و الاسناد، محمّد بن علی اردبیلی غروی حائری، بیروت، ۱۴۰۳ه .ق.
- خلاصة الاقوال، حسن بن یوسف علّامه حلّی، مؤسّسة نشر الفقاهة، ۱۴۱۷ه .ق.
- «دکترین مهدویت تنها راه نجات بشر»، علیاصغر رضوانی، قم، کتاب جمکران، وابسته به مسجد مقدّس جمکران.
- الذّريعة الي تصانيف الشّيعة، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، قم، اسماعیلیان، 1408ه .ق.
- الرّجال، حسن بن علی بن داوود حلّی، چاپ محمّدصادق آل بحرالعلوم، نجف، ۱۳۹۲ه .ق.
- رجال الطّوسي، محمّد بن حسن طوسي، تصحیح جواد قیّومی اصفهانی، قم، مؤسّسة النشر الاسلامی، چاپ سوم، 1373ه .ش.
- رجال النجاشي، احمد بن علي نجاشي، قم، مؤسّسة النشر الاسلامی، چاپ ششم، 1365ه .ش.
- الفهرست، محمّد بن حسن طوسي، تحقیق جواد قیّومی، قم، نشر الفقاهة.
- لسان الميزان، احمد بن علي بن حجر عسقلاني، بیروت، مؤسّسة الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم، 1971م.
- معجم رجال الحدیث، سیّد ابوالقاسم خوئی، چاپ پنجم، بیجا، بینا، ۱۴۱۳ه .ق.
- معجم المؤلّفین، عمر رضا کحّاله، بیروت، انتشارات دار الاحیاء التّراث العربی، 1376ه .ق.
- ویکی فقه، به نشانی fa.wikifeqh.ir