علی بن محمّد بن علی بن عمر بن رباح

مشخصات فردی
نام
علی بن محمد بن علی بن عمر بن رباح
کنیه
ابوالحسن یا ابوالقاسم (مورد اختلاف)
لقب
سواق، قلاء
مذهب
واقفی‌مذهب
دوره
اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری قمری (تخمینی)
فعالیت و جایگاه علمی
جایگاه علمی
عالم نحو، راوی حدیث
ارزیابی رجالی
ثقه و صحیح‌الروایه (به گزارش نجاشی)
روابط علمی
استادان شاخص
عبیدالله بن نهیک سمری، محمد بن محمد بن عباس، احمد بن حماد
راویان شاخص
محمد بن همام
آثار
آثار شاخص
کتاب الدلائل، الغیبة، ما روی فی ابی‌الخطاب، النوادر
وفات
وفات
نامشخص (زنده در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری قمری)

عالم واقفي‌مذهب قرن سوم هجري قمري، مکنّي به ابوالحسن يا ابوالقاسم و ملقّب به سواق و قلاء است.

شرح حال

علی بن محمد بن رباح بن قيس بن سالم، مکنّي به ابوالحسن يا ابوالقاسم، ملقّب به سواق و قلاء، از فرزندان قيس، غلام سعد بن ابی‌وقاص بود. جدّش عمر بن رباح از امام صادق و امام کاظم(علیهما السّلام) روايت نقل کرده و پس از آن، در امامت امام رضا(علیه السّلام) توقّف کرده است. پس از او فرزندانش از واقفه شدند و علي بن محمّد نيز از واقفیه به شمار مي‌رود.[۱]

عبدالله مامقانی احتمال مي‌دهد که علی بن رباح، برادري به نام احمد داشته که کنية ابوالحسن متعلّق به او و امامیه است.[۲] سید ابوالقاسم خویی معتقد است منظور نظر علماي رجالي از علی بن محمد بن رباح، چه با کنية ابوالقاسم و چه با کنية ابوالحسن يک نفر است. قرينة او در اين سخن روايت کردن محمد بن همام از وي است.[۳]

جايگاه و مقام علمي

احمد بن علی نجاشی هرچند که واقفي بودن او را تصديق مي‌کند، او را در حديث ثقه و صحيح الرّوايه مي‌شناسد و مي‌گويد:

«آناني که روايات او را ثبت کرده‌اند، به آنچه او حديث کرده، اعتماد دارند.»[۴]

شیخ طوسی و ابن شهرآشوب او را از علماي نحو مي‌دانند[۵] و شیخ طوسی در شمار افرادي که از ائمّه(علیهم السّلام) روايتي نقل نکرده‌اند، معرّفي کرده است.[۶] وي در طريق راويان حديث، در کتاب تهذیب الاحکام شیخ طوسی قرار دارد.[۷]

اساتيد و مشايخ

وي از ائمّه(علیهم السّلام) روايتي نقل نکرده است. مشايخ او عبارتند از عبیدالله بن نهیک سمری، محمد بن محمد بن عباس و احمد بن حماد.[۸]

شاگردان و راويان

محمد بن همام از وي نقل روايت مي‌کرده است.[۹]

آثار

احمد بن علی نجاشی کتاب الدلائل، الغیبه و ما روی فی ابی‌الخطاب محمد بن ابی‌زینب را براي وي ذکر مي‌کند.[۱۰] ابن شهرآشوب کتاب النوادر را به کتب او افزوده است.[۱۱]

وفات

تاريخ زندگي و وفات او مشخّص نيست؛ امّا از آنجايي که محمد بن همام، متوفّاي 336ه‍ .ق. از وي نقل روايت مي‌کرده، مي‌توان تاريخ حيات او را در اواخر قرن سوم و اوايل قرن چهارم هجري قمري تخمين زد.

پانویس

  1. رجال النجاشي، احمد بن علي نجاشي، ص 259.
  2. تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، ج 2، قسم اوّل، ص 304.
  3. معجم رجال الحديث، سيّد ابوالقاسم خوئي، ج 13، ص 147.
  4. رجال النجاشي، احمد بن علي نجاشي، ص 259.
  5. معالم العلماء، محمّد بن علي بن شهر آشوب مازندراني، ص 68.
  6. رجال الطوسي، محمّد بن حسن طوسي، ص 434.
  7. ن. ک: تهذيب الاحکام، محمّد بن حسن طوسي، ج 6، صص 21، 35 و 45.
  8. معجم رجال الحديث، سيّد ابوالقاسم خوئي، ج 13، ص 147.
  9. رجال الطوسي، محمّد بن حسن طوسي، ص 434.
  10. رجال النجاشي، احمد بن علي نجاشي، ص 259.
  11. معالم العلماء، محمّد بن علي بن شهر آشوب مازندراني، ص 68.

منابع

  • تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، نجف، مطبعة المرتضوية، 1351ه‍ .ق.
  • تهذيب الاحکام، محمّد بن حسن طوسي، تحقيق حسن خرسان، تصحيح محمّد آخوندي، تهران، دار الکتب الاسلاميه، 1365ه‍ .ش.
  • رجال الطوسي، محمّد بن حسن طوسي, تصحيح جواد قيّومي اصفهاني، قم، مؤسّسة النشر الاسلامي، چاپ سوم، 1373ه‍ .ش.
  • رجال النجاشي، احمد بن علي نجاشي، قم، مؤسّسة النشر الاسلامي، چاپ ششم، 1365ه‍ .ش.
  • معالم العلماء، محمّد بن علي بن شهر آشوب مازندراني، نجف اشرف، منشورات المطبعة الحيدرية، 1380ه‍ .ق.
  • معجم رجال الحديث، سيّد ابوالقاسم خوئي، [بي‌جا]، مؤسّسة الخوئي الإسلامية، چاپ پنجم، 1413ه‍ .ق.