عیسی بن مهران مستعطف

مشخصات فردی

نام

عیسی بن مهران

کنیه

ابوموسی

لقب

مستعطف

نسبت

بغدادی

دوره

قرن سوم هجری قمری

فعالیت و جایگاه

حوزه فعالیت

مؤلف و راوی

ارزیابی رجالی

بدون جرح و تعدیل در منابع شیعه؛ رافضی و دروغگو از نظر ابن‌حجر و خطیب بغدادی؛ موثق از نظر محمد بن جریر طبری

روابط علمی

استادان

عمرو بن جریر بجلی؛ حسن بن حسین عدنی

راویان شاخص

محمد بن جریر طبری؛ احمد بن محمد نوفلی؛ منصور بن علی قزاز؛ ابن ابی نصر

آثار

آثار شاخص

کتاب المهدی (مفقود)؛ مقتل عثمان؛ الفرق بین الامة و الآل؛ الفضائل

وفات

وفات

حدود ۲۵۰ هجری قمری (تخمینی)

مؤلّف و راوي قرن سوم هجري قمري و مکنّي به ابوموسي است.

عیسی بن مهران، مکنّي به ابوموسی در اصل اهل بغداد بود. از دوران حيات و آموزش او اطّلاعي در دست نيست.

جايگاه و مقام علمي

شیعه از جرح يا تعديل وي سخني ندارند؛ امّا اهل سنت از روايات او برآشفته‌اند.

خطیب بغدادی مي‌گويد:

«عيسي بن مهران از شياطين رافضه بود. کتابي از او به دستم رسيد که صحابه را گمراه و فاسق خوانده بود و وقتي آن مطالب را ديدم، مو بر بدنم راست شد و از آن احاديث ساختگي در شگفت شدم. آن داستان‌ها و اخبار ساختگي با سندهايي از اهل کوفه و افراد مجهول يا مشهور به کذب نقل شده بود و مرا به باطن آنان آگاه کرد.»

ابن حجر عسقلانی مي‌گويد که او رافضي و دروغگوست؛ اما محمد بن جریر طبری او را توثيق کرده است. با اين‌همه، حمله بر ضدّ مستعطف در رواياتي که خطيب و ابن حجر از او نقل کرده‌اند، مطالب عجيبي به چشم نمي‌خورد؛ بلکه حتّي فضايل عمر بن خطاب نیز در آن وجود دارد.

ابن حجر از عيسي روايت کرده که ابورافع گفت: «پرچم در روز جنگ احد به دست علي(علیه السّلام) بود و پيامبر(صلّ الله علیه و آله) فرمودند: او از من، و من از اويم و ندايي از آسمان شنيده شد که «لا سيف الاّ ذوالفقار و لا فتي الاّ علي.»

خطيب نيز از او روايتي نقل کرده که ابن عبّاس خوبي‌هاي خليفه دوم را برشمرده و عليj نيز به آنها اعتراف کرده است!

اساتيد و مشايخ

عمرو بن جریر بجلی و حسن بن حسین عدنی از اساتيد او به شمار مي‌روند. وي با اينکه در عصر حيات ائمّه(علیهم السّلام) مي‌زيست، روايتي از ايشان نقل نکرده؛ به همين دليل شیخ طوسی او را در شمار افرادي که از ائمّه روايتي ندارند، ذکر کرده است.

شاگردان و راويان

محمد بن جریر طبری صاحب تاريخ معروف، احمد بن محمد نوفلی، منصور بن علی قزاز و ابن ابی nصر از او روايت کرده‌اند.

آثار

ابن ندیم اين کتاب‌ها را از او مي‌داند: الفرق بين الامة و الآل، المحدّثين، السنن المشترکه، الوفاة، الکشف، الفضائل و الديباج. نجاشی و شیخ طوسی علاوه بر اين هفت مورد، کتاب مقتل عثمان و کتاب المهدي را هم از او دانسته‌اند.

مرحوم محمد محمدی ری‌شهری کتاب المهدي او را جزو آثار مفقودي معرفي مي‌کند.

وفات

برخي متأخّرين به دليل اينکه با يک واسطه از ابوجعفر تلعکبری (متوفّاي 336ه‍ .ق.) روايتي را نقل کرده است، وفات او را سال 250ه‍ .ق. تخمين زده‌اند؛

منابع

• تاريخ بغداد و ذيوله، احمد بن علي خطيب بغدادي، تحقيق مصطفي عبدالقادر عطا، بيروت، دار الکتب العلميه، چاپ اوّل، 1417ه‍ .ق.
• تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، نجف، مطبعة المرتضوية، 1351ه‍ .ق.
• جامع الرّواة، محمّد بن علي اردبيلي غروي حائري، بيروت، دار الاضواء، چاپ اوّل، 1403ه‍ .ق.
• دانشنامة امام مهدي(عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) بر پاية قرآن، حديث و تاريخ، محمّد محمّدي ري شهري، قم، مؤسّسة علمي فرهنگي دار الحديث، 1393ه‍ .ش.
• رجال الطوسي، محمّد بن حسن طوسي، تصحيح جواد قيّومي اصفهاني، قم، مؤسّسة النشر الاسلامي، چاپ سوم، 1373ه‍ .ش.
• رجال النجاشي، احمد بن علي نجاشي، قم، مؤسّسة النشر الاسلامي، چاپ ششم، 1365ه‍ .ش.
• «عيسي مستعطف»، دائرة المعارف مؤلّفان اسلامي، گروهي از پژوهشگران، قم، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامي، چاپ اوّل، 1390ه‍ .ق.
• الفهرست، محمّد بن حسن طوسي، محمّدصادق بحرالعلوم، نجف، الشريف الرضي، [بي‌تا].
• قاموس الرّجال، محمّدتقي شوشتري، قم، جامعة مدرّسين حوزة علمية قم، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ دوم، 1410ه‍ .ق.
• لسان الميزان، احمد بن علي بن حجر عسقلاني، بيروت، مؤسّسة الاعلمي للمطبوعات، چاپ دوم، 1971م.
• مصفي المقال في مصنفي علم الرجال، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، تصحيح احمد منزوي، بيروت، دار العلوم، 1408ه‍ .ق.
• هدية العارفين، اسماعيل پاشا بغدادي، بيروت، دار احياء التراث العربي, [بي‌تا].
• ويکي فقه، به نشاني fa.wikifeqh.ir