محمّد بن عیسی بن عبید بن یقطینی

مشخصات فردی

نام

محمّد بن عیسی بن عبید بن یقطینی

نام کامل

ابوجعفر محمّد بن عیسی بن عبید بن یقطین یقطینی عبیدی اسدی

کنیه

ابوجعفر

نسبت

یقطینی، عبیدی، اسدی (از موالی بنی‌اسد بن خزیمه)

دوره

قرن سوم هجری قمری

محل زندگی

بغداد

فعالیت و جایگاه

حوزهٔ فعالیت

روایت و حدیث

نقش دینی

از اصحاب امام رضا(ع)، امام جواد(ع)، امام هادی(ع) و امام حسن عسکری(ع)

ارزیابی رجالی

ثقه و کثیرالروایه از نظر نجاشی؛ ضعیف و غالی از نظر شیخ طوسی؛ مورد تأیید برخی متأخران

روابط علمی

استادان شاخص

امام جواد(ع)، امام هادی(ع)، یونس بن عبدالرحمان، حسن بن محبوب

راویان شاخص

سعد بن عبدالله، محمّد بن حسن صفّار، محمّد بن جعفر بن محمّد رزاز

آثار

آثار شاخص

التوقیعات (اثر مفقود مهدوی)، الامامه الواضح المکشوف فی الرد علی اهل الوقوف، تفسیر الیقینی، قرب الاسناد

راوي و محدّث شيعة قرن سوي هجري قمري و از اصحاب امام رضا، امام جواد، امام هادي و امام حسن عسکري(علیهم السّلام) بود. وي از امام جواد و امام هادي(علیهما السّلام) روايت نقل کرده است.

شرح حال

محمد بن عیسی بن عبید یقطینی، از موالي بنی‌اسد و از اصحاب امام رضا، امام جواد، امام هادی و امام حسن عسکری(علیهم السّلام) به حساب مي‌آيد. او ساکن بازار عطرفروشان بغداد بود.

جايگاه و مقام علمي

برخي از رجال‌نويسان، چون نجاشی وي را وثاقت، عَين به معناي بزرگ محدّثان و شناخته شده در ميان آنان، جليل، کثير الرواية و داراي کتاب‌هايي نيکو دانسته و گروهي، چون شیخ طوسی او را ضعيف و غلو به حساب آورده‌اند. برخي متأخّران نيز وثاقت او را تأييد مي‌کنند.

سید ابوالقاسم خویی با جمع‌بندي نظر شيخ طوسي و نجاشي، در روايات او قائل به تفکيک است. ايشان بيان مي‌کند روايات او در جايي که بخشي از روات حديث ذکر نشده‌اند، با احتياط قابل قبول است. همچنين خوئي در جاي ديگري نسبت غلو به محمد بن عیسی بن عبید یقطینی را نمي‌پذيرد و دلايل شيخ طوسي دربارة تضعيف وي را رد مي‌کند.

اساتيد و مشايخ

وي از امام جواد و امام هادی(علیهما السّلام)، یونس بن عبدالرحمان، حسن بن محبوب و محمد بن اسماعیل روايت کرده است.

شاگردان و راويان

افرادي چون سعد بن عبدالله اشعری، محمد بن حسن صفار (صاحب کتاب بصائر الدرجات) و محمد بن جعفر رزاز از وي روايت کرده‌اند.

آثار

ابوجعفر يقطيني آثار متنوّع و متعددي داشته است که عبارتند از: الامامه الواضح المکشوف في الردّ علي اهل الوقوف، المعرفة، بُعد الاسناد، قرب الاسناد، الوصايا، اللؤلؤ، المسائل المحرّمة، الضياء، الطرائف، التوقيعات، التجمل و المرّوة، الفيء و الخمس، الرجال، الزکاة، ثواب الاعمال، النوادر، الامل و الرجاء و تفسير اليقيني.

محمد محمدی ری‌شهری کتابي از وي با عنوان التوقيعات ذکر کرده است که از آثار مفقودة مهدویت در قرن ۳ قمری به شمار مي‌رود. کشی يکي از اين توقيعات را که به خطّ جبرئیل بن احمد فاریابی نگاشته شده، در رجال کشی خود ذکر کرده است.

منابع

• اختيار معرفة الرّجال (تلخيص رجال کشّي)، محمّد بن حسن طوسي، قم، مؤسّسة آل البيت(علیهم السّلام) لإحياء التراث، 1404ه‍ .ق.
• تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، تحقيق محي‌الدّين مامقاني، قم، مؤسّسة آل البيت(علیهم السّلام) لإحياء التراث، 1423ه‍ .ق.
• جامع الرّواة، محمّد بن علي اردبيلي غروي حائري، بيروت، دار الاضواء، چاپ اوّل، 1403ه‍ .ق.
• خلاصة الاقوال، حسن بن يوسف علّامه حلّي، تحقيق جواد قيّومي اصفهاني، قم، نشر الفقاهه، چاپ اوّل، 1417ه‍ .ق.
• دانشنامة امام مهدي(عجّل الله تعالی فرجه الشّریف) بر پاية قرآن، حديث و تاريخ، محمّد محمّدي ري‌شهري، قم، مؤسّسة علمي فرهنگي دار الحديث، 1393ه‍ .ش.
• الذّريعة الي تصانيف الشّيعة، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، قم، اسماعيليان، 1408ه‍ .ق.
• الرّجال، احمد بن محمّد بن خالد برقي، تحقيق جلال‌الدّين محدّث ارموي، تهران، دانشگاه تهران، 1342ه‍ .ش.
• الرّجال، حسن بن علي بن داوود حلّي، قم، منشورات شريف الرضي، 1392ه‍ .ق.
• رجال الطوسي، محمّد بن حسن طوسي، تحقيق جواد قيّومي اصفهاني، قم، الشريف الرضي، [بي‌تا].
• رجال النجاشي، احمد بن علي نجاشي، قم، مؤسّسة النشر الاسلامي، چاپ ششم، 1365ه‍ .ش.
• الفهرست، محمّد بن اسحاق بن نديم، تحقيق ابراهيم رمضان، بيروت، دار المعرفة، 1417ه‍ .ق.
• الفهرست، محمّد بن حسن طوسي، محمّدصادق بحرالعلوم، نجف، الشريف الرضي، [بي‌تا].
• قاموس الرّجال، محمّدتقي شوشتري، قم، جامعة مدرّسين حوزة علمية قم، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ دوم، 1410ه‍ .ق.
• «محمّد يقطيني»، دائرة المعارف مؤلّفان اسلامي، گروهي از پژوهشگران، قم، پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامي، چاپ اوّل، 1390ه‍ .ق.
• مستدرکات علم رجال الحديث، علي نمازي شاهرودي، تهران، فرزند مؤلّف، چاپ اوّل, 1414ه‍ .ق.
• معجم رجال الحديث، سيّد ابوالقاسم خوئي، [بي‌جا]، مؤسّسة الخوئي الإسلامية، چاپ پنجم، 1413ه‍ .ق.
• منهج المقال في تحقيق احوال الرجال، محمّد بن علي استرآبادي، قم، مؤسّسة آل البيت(علیهم السّلام) لإحياء التراث، چاپ اوّل، 1422ه‍ .ق.
• ويکي فقه، به نشاني fa.wikifeqh.ir