مظفّر بن علی بن حسین حمدانی قزوینی
فقيه و محدّث قرن پنجم هجري قمري، مکنّي به ابوالفرج و متوفّاي بين 450 تا 470ه .ق. است.
شرح حال
ابوالفرج[۱][۲][۳] حمداني[۴][۵][۶] قزويني[۷] از فقيهان سترگ و نامدار شیعه در سده ۵ (قمری)[۸] و از شاگردان برجستة شیخ مفید بود.
از زندگي شخصي او حتّي سال تولّد و مرگش اطّلاعي در دست نيست؛ جز آنکه به دليل نسبت قزوین در ادامة نامش، مي‌توان نتيجه گرفت که از اين خطّه برخاسته باشد.[۹]
برخي از علم رجال شيعه،[۱۰] مثل منتجب‌الدین رازی،[۱۱] شیخ حر عاملی[۱۲] و آقا بزرگ تهرانی،[۱۳] مظفّر قزويني را از نواب اربعه امام مهدی(عجّل الله تعالي فرجه الشّريف) به شمار آورده‌اند؛ در حالي که محمدتقی شوشتری زمان حيات او را پس از دوران نیابت خاصه و غیبت صغرا مي‌داند و مي‌نويسد:
«من نمي‌دانم منظور از سفير امام زمان(عجّل الله تعالي فرجه الشّريف) چيست؟ آيا همان نيابت است؟ نيابت به چناب علی بن محمد سمری ختم گرديد و اين دوران پيش از شيخ مفيد به پايان رسيد و وي از شاگردان شيخ بود. پس چگونه چنين چيزي ممکن است؟»[۱۴]
سید ابوالقاسم خویی در معجم رجال الحدیث نيز اين نظر را تأييد کرده و گفته است:
«با توجّه به سال غیبت کبرا و سال وفات شيخ مفيد که چيزي حدود يکصد و سي سال فاصله بوده، اين امکان ممتنع است و نبايد مظفّر قزويني را جزو سفراي امام عصر(عجّل الله تعالي فرجه الشّريف) به شمار آورد.»[۱۵]
جايگاه و مقام علمي
بزرگان رجال و محدث شيعي، مظفّر قزويني را به توثيق در نقل احاديث ستوده و به عنوان يک محدّث وثاقت معرّفي کرده‌اند.[۱۶][۱۷]
منتجب‌الدین رازی او را ثقه و معتبر نزد اصحاب حدیث خوانده[۱۸]
حتّي عالمان اهل سنت، از جمله عبدالکریم بن محمد رافعی که در کتاب التدوین فی اخبار قزوين نسبت به معرّفي علماي شيعه خسّت به خرج مي‌دهد، از مظّفر بن علي قزويني به بزرگي ياد کرده و گفته که او از بزرگان و مشايخ اماميه است و در خدمت ابوعبدالله محمّد بن محمّد نعمان، ملقّب به شیخ مفید تلمّذ کرده و کتاب‌هاي الایضاح (کتاب) و الغیبة (کتاب) را نزد او خوانده و در سال 480ه .ق. از استاد خودش اجازة روايت و نقل از تمامي مصنّفات او را دريافت کرده است.[۱۹]
ابن حجر عسقلانی که از ديگر عالمان اهل سنّت و جماعت است، در لسان المیزان از مظفّر قزويني ياد و تأکيد کرده که او از بزرگان و مشايخ اماميه است و علاوه بر درک محضر شيخ مفيد، از قاضی عبدالجبار هم احاديث فراواني شنيده است.[۲۰]
اساتيد و مشايخ
حمداني از محضر اساتيد برجسته‌اي، همچون شیخ مفید،[۲۱] سید مرتضی و شیخ طوسی بهره برده است.[۲۲]
شاگردان و راويان
از جمله شاگردان برجستة مظفّر قزويني نام دو نفر بيش از بقيه مورد توجّه قرار دارد: ابوعبدالله قزوینی (فقيه بزرگ شيعي)[۲۳] و شریف محمد بن هادی بن مهدی حسنی.[۲۴] محمدتقی شوشتری ثائر بالله بن مهدی زیدیه را نيز از شاگردان او قلمداد کرده است.[۲۵]
آثار
تأليفات مظفّر قزويني بسيار گسترده است؛ آقا بزرگ تهرانی نام پنج کتاب از تأليفات مظفّر قزويني را ياد کرده است: السنة و الغیبة (کتاب)، الظاهر فی الاخبار (کتاب) و النمهاج (کتاب) و الفرائض (کتاب).[۲۶][۲۷]
همچنين طهراني در الذریعة الی تصانیف شیعه به کتاب تفسير قرآن وي با عنوان تفسیر المظفر (کتاب) اشاره کرده‌است[۲۸] که بزرگترين تأليف وي است که در يک جلد با شيوة روايي، قرآن کريم را تفسير کرده و نسخه‌اي از اين کتاب در يک کتابخانة خصوصي در هندوستان وجود دارد و سید اعجاز حسین کنتوری در کتاب کشف الحجب و الاستار عن اسماء الکتب و الاسفار[۲۹] آن را معرّفي کرده است.
وفات
سال وفات او را بين 450 تا 470ه .ق. تخمين زده‌اند.[۳۰]
پانویس
- ↑ الفهرست منتجب الدين، علي بن عبيدالله منتجب‌الدّين، ص 101.
- ↑ امل الآمل، محمّد بن حسن حرّ عاملي، ج 2، صص 323-324.
- ↑ التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، ج 4، ص 100.
- ↑ الفهرست منتجب الدين، علي بن عبيدالله منتجب‌الدّين، ص 101.
- ↑ امل الآمل، محمّد بن حسن حرّ عاملي، ج 2، صص 323-324.
- ↑ التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، ج 4، ص 100.
- ↑ لسان الميزان، احمد بن علي بن حجر عسقلاني، ج 6، ص 54.
- ↑ تجريد اسانيد الکافي و تنقيحها، حسين بروجردي، ج 1، ص 21.
- ↑ التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، ج 4، ص 100.
- ↑ تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، ج 3، مقدّمه، ص 220.
- ↑ الفهرست منتجب الدين، علي بن عبيدالله منتجب‌الدّين، ص 101.
- ↑ امل الآمل، محمّد بن حسن حرّ عاملي، ج 2، صص 323-324.
- ↑ طبقات اعلام الشيعه، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، ج 2، ص 193.
- ↑ قاموس الرّجال، محمّدتقي شوشتري، ج 10، ص 96.
- ↑ معجم رجال الحديث، سيّد ابوالقاسم خوئي، ج 19، ص 198.
- ↑ تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، ج 3، مقدّمه، ص 220.
- ↑ حاوي الاقوال في معرفة الرجال، عبدالنبي جزايري، ج 3، ص 42.
- ↑ الفهرست منتجب الدين، علي بن عبيدالله منتجب‌الدّين، ص 101.
- ↑ التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، ج 4، ص 100.
- ↑ لسان الميزان, احمد بن علي بن حجر عسقلاني، ج 6، ص 54.
- ↑ التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، ج 4، ص 100.
- ↑ الفهرست منتجب الدين، علي بن عبيدالله منتجب‌الدّين، ص 101.
- ↑ التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، ج 2، ص 462.
- ↑ التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، ج 2، ص 41.
- ↑ قاموس الرّجال، محمّدتقي شوشتري، ج 2، ص 434.
- ↑ طبقات اعلام الشيعه، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، ج 2، ص 193.
- ↑ الفهرست منتجب الدين، علي بن عبيدالله منتجب‌الدّين، ص 101.
- ↑ الذّريعة الي تصانيف الشّيعة، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، ج 4، ص 314.
- ↑ کشف الحجب و الاستار، سيّد اعجاز حسين نيسابوري کنتوري، بخش 3، ص 581.
- ↑ تجريد اسانيد الکافي و تنقيحها، حسين بروجردي، ج 1، ص 21.
منابع
- امل الآمل في علماء جبل عامل، محمّد بن حسن حرّ عاملي، بغداد، مکتبة الاندلس، تحقيق احمد حسيني اشکوري، [بي‌تا].
- تجريد اسانيد الکافي و تنقيحها، حسين بروجردي، تدوين مهدي صادقي، [بي‌جا]، [بي‌نا]، 1409ه .ق.
- التدوين في اخبار قزوين، عبدالکريم رافعي قزويني، تحقيق عزيزالله عطاردي قوچاني، بيروت، دار الکتب العلميه، 1408ه .ق.
- تنقيح المقال في علم الرّجال، عبدالله بن محمّد مامقاني، نجف، مطبعة المرتضوية، 1351ه .ق.
- حاوي الاقوال في معرفة الرجال، عبدالنبي جزايري، تحقيق مؤسّسة الهدايه لإحياء التراث، قم، رياض الناصري، 1418ه .ق.
- الذّريعة الي تصانيف الشّيعة، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، قم، اسماعيليان، 1408ه .ق.
- طبقات اعلام الشيعه، محمّدمحسن آقابزرگ طهراني، بيروت، دار احياء التراث العربي، 1430ه .ق.
- الفهرست منتجب‌الدّين، علي بن عبيدالله منتجب‌الدّين، تدوين محمّد سمامي حائري، قم، کتابخانة عمومي آيت الله مرعشي نجفي، 1366ه .ش.
- قاموس الرّجال، محمّدتقي شوشتري، قم، جامعة مدرّسين حوزة علمية قم، دفتر انتشارات اسلامي، چاپ دوم، 1410ه .ق.
- کشف الحجب و الاستار، سيّد اعجاز حسين نيسابوري کنتوري، قم، مکتبة آية الله العظمي المرعشي النجفي، 1409ه .ق.
- لسان الميزان، احمد بن علي بن حجر عسقلاني، بيروت، مؤسّسة الاعلمي للمطبوعات، 1406ه .ق.
- معجم رجال الحديث، سيّد ابوالقاسم خوئي، [بي‌جا]، [بي‌نا]، 1413ه .ق.